ESKİ HÜKÜMLÜLERİN VE DENETİMLİ SERBESTLİK YÜKÜMLÜLERİNİN İSTİHDAMI SAHA ARAŞTIRMASI

Ülkemizin en önemli ulusal sorunlarından biri işsizliktir. İşsizliği azaltmak ve ortadan kaldırmak, verimli istihdamı geliştirmek ülkemizin başlıca gündem maddesidir. Bir bireyin mutlu olması ve yaşama tutunmasında istihdama katılım önemli bir yer tutar. Kişi istihdam olarak hem hayatını idame ettirecek bir gelire sahip olmakta hem de yaşadığı toplum içerisinde kendini daha değerli, saygın ve güvenli hissetmektedir. İstihdamın, ortaya çeşitli değerler koymanın, üretmenin sadece o çalışana bir fayda sağlayacağını düşünmemek gerekir.

Bir işte çalışma sonucunda ortaya çıkan mal ve hizmetlerden toplum faydalanmakta, girişimci kar etmekte ve devlet bu faaliyetler üzerinden vergi alarak topluma yönelik hizmetlerde kullanılmak üzere bir gelir elde etmektedir. İstihdam bu boyutuyla ele alındığında önemi daha iyi anlaşılmaktadır. İstihdam sorunu gibi ulusal büyük sorunlardan bir diğeri hızla artan suç oranlarıdır. Dünyada ve ülkemizde suç işleyerek cezaevine giren pek çok insan bulunmaktadır. Özellikle mala karşı işlenen suçların artış oranları işsizlik sorunu ile doğrudan ilişkilidir.

Ülkemizde yapılan birçok araştırmada hükümlülerin sosyo-ekonomik düzeylerinin düşük, mesleki bilgi-beceri-değerlerinin zayıf ve suç işlemeden önce iş deneyimlerinin az olduğu veya hiç olmadığı görülmektedir. Cezalarını çekip, tekrar özgürlüklerine kavuştuklarında bu bireyler yaşamlarını sürdürebilmek için kendilerine uygun bir işte çalışmak istemektedirler. Ancak “eski hükümlü” olma durumu ve işgücü piyasasında bulunan talep yetersizliği dolayısıyla bu kişilerin istihdam edilme olasılıkları düşmektedir. Hükümlülerin ceza infaz kurumundan salıverildikten sonraki istihdam sorunu eski hükümlü olarak etiketlenmeleri sebebiyle daha da çözülemez bir hale gelmektedir. Ülkemizde eski hükümlü olmayan bireyler bile iş bulmada sorunlar yaşarken eski hükümlüler bu konuda ikincil dezavantaj yaşamaktadırlar.

Bu saha araştırması, Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü bünyesinde yürütülen, Avrupa Birliği (AB) destekli “Avrupa Yetişkin Öğrenimi Gündemi 4” projesi için gerçekleştirilmiştir. Saha araştırması, betimsel, anlık/kesitsel bir tarama modeli kullanılarak denetimli serbestlik yükümlüsü ve eski hükümlülerin istihdam durumunu olduğu şekliyle betimlemeye çalışmıştır. Araştırmada, işverenler ile eski hükümlüler ve denetimli serbestlik yükümlükleri olmak üzere iki grup üzerinde anket çalışması yapılmıştır.

İşverenler üzerine yapılan anket (EK:1) 4 sorudan oluşmakta ve İŞKUR tarafından Türkiye’nin 81 ilinde faaliyet gösteren farklı işyerlerindeki 8243 işveren ile gerçekleştirilmiştir. Eski hükümlüler ve denetimli serbestlik yükümlüleri ile gerçekleştirilen anket (EK:2) 29 sorudan oluşmuş ve Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü aracılığıyla Türkiye’deki 81 ilde bulunan 138 denetimli serbestlik müdürlükleri tarafından 1915 eski hükümlü ve denetimli serbestlik yükümlüsüne uygulanmıştır.

İlgili veriler SPSS programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Öncelikle çalışmada kullanılan tüm değişkenler için betimsel analizler yapılmış, sonrasında eski hükümlü ve denetimli serbestlik yükümlüsü kişilerin çalışmama durumlarında rol oynayan etkenlerin belirlenmesi için regresyon analizi gerçekleşmiştir.